[59] De Ramadan-khutbah van de Heilige Profeet (ṣ)

De Ramadan-khutbah van de Heilige Profeet (ṣ)

De profetische preek in de Imami traditie — volledige Nederlandse vertaling

Baqiyyat Allāh Instituut
februari 2026

Inleiding

Deze studie reconstrueert, vergelijkt en vertaalt de bekende Ramadan-sermon die begint met “أيّها الناس إنه قد أقبل إليكم شهر الله…” (veelal aangeduid als الخطبة الشعبانية/ “de Shaʿbānī-khutbah”). Als uitgangspunt diende de (gedeeltelijke) Arabische versie op islam4u‑pagina’s; die blijken te steunen op latere compilaties (met name Wasa’il al‑Shīʿa) en laten het slotdeel weg. [1]

Voor een kritische editie zijn parallelle, primaire Imami getuigen (Arabische originals) verzameld. De vroegste en meest volledige tekstgetuigen die de khutbah integraal bevatten zijn werken van al-Shaykh al-Saduq[2] (o.a. al-Amali[3] en Uyun Akhbar al-Rida[4]) en de devotionele transmissie bij Sayyed Ibn Tawus[5] in Iqbal al-A’mal[6]. [7] De latere encyclopedische compilatie van al-Allama al-Majlisi[8] bevestigt eveneens de volledige passage en verwijst expliciet naar dezelfde bronfamilie. [9]

De variatie tussen de kern-getuigen is grotendeels orthografisch (spelling/normalisatie) en klein syntactisch; twee varianten zijn inhoudelijk relevant: (a) een korte/afgebroken overlevering in juridische excerpten (met lacune vóór het emotionele slot over Imam Ali ibn Abi Talib[10]), en (b) een kleine frase‑uitbreiding in één vroege getuigenis (“ويعطيهم إذا سألوه”) die door de meerderheid van parallelle getuigen wordt weggelaten. [11]

Op basis van externe en interne tekstkritiek (ouderdom, volledigheid, kruisbevestiging, lectio difficilior, en consistentie binnen de Saduq-traditie) is een kritische Arabische leestekst vastgesteld, gevolgd door een volledige, nauwkeurige Nederlandse vertaling.

De khutbah behandelt de nadering en spirituele pedagogie van Ramadan als “de maand van God”: zij roept op tot oprechtheid, Qurʾān-recitaties, ethische zelfdiscipline, liefdadigheid, het onderhouden van familiebanden, en het “losmaken” van de ziel door istighfār. Ze bevat bovendien een karakteristiek Imami slot waarin Profeet Mohammed[12] in dialoog met Imam Ali ibn Abi Talib[10] de afdāl al‑aʿmāl voor Ramadan definieert als الورع عن محارم الله (“scrupuleuze onthouding van Gods verboden”), gevolgd door een profetische toespeling op Imam ʿAlī’s komende martelaarschap. [13]

﴿ وَكَلْبُهُمْ بَاسِطٌ ذِرَاعَيْهِ بِالْوَصِيدِ ﴾

خادمُ بابِ حيدرَة وذَرَّةُ تُرابٍ تحتَ القُبَّةِ الذَّهَبِيَّةِ في النجف

Dienaar van de Poort van Ḥaydara én een stofdeeltje onder de gouden koepel in Najaf

Arabische tekst

عن الحسين بن علي، عن أبيه سيد الوصيين أمير المؤمنين علي بن أبي طالب (عليهم السلام)، قال: إن رسول الله (صلى الله عليه وآله) خطبنا ذات يوم، فقال:

أيها الناس، إنه قد أقبل إليكم شهر الله بالبركة والرحمة والمغفرة، شهر هو عند الله أفضل الشهور، وأيامه أفضل الأيام، ولياليه أفضل الليالي، وساعاته أفضل الساعات. هو شهر دعيتم فيه إلى ضيافة الله، وجعلتم فيه من أهل كرامة الله. أنفاسكم فيه تسبيح، ونومكم فيه عبادة، وعملكم فيه مقبول، ودعاؤكم فيه مستجاب. فاسألوا الله ربكم بنيات صادقة وقلوب طاهرة أن يوفقكم لصيامه وتلاوة كتابه، فإن الشقي من حرم غفران الله في هذا الشهر العظيم. واذكروا بجوعكم وعطشكم فيه جوع يوم القيامة وعطشه، وتصدقوا على فقرائكم ومساكينكم، ووقروا كباركم، وارحموا صغاركم، وصلوا أرحامكم، واحفظوا ألسنتكم، وغضوا عما لا يحل النظر إليه أبصاركم، وعما لا يحل الاستماع إليه أسماعكم، وتحننوا على أيتام الناس يتحنن على أيتامكم، وتوبوا إلى الله من ذنوبكم، وارفعوا إليه أيديكم بالدعاء في أوقات صلواتكم؛ فإنها أفضل الساعات، ينظر الله عز وجل فيها بالرحمة إلى عباده، يجيبهم إذا ناجوه، ويلبيهم إذا نادوه، ويستجيب لهم إذا دعوه.

أيها الناس، إن أنفسكم مرهونة بأعمالكم، ففكوها باستغفاركم، وظهوركم ثقيلة من أوزاركم، فخففوا عنها بطول سجودكم. واعلموا أن الله تعالى ذكره أقسم بعزته أن لا يعذب المصلين والساجدين، وأن لا يروعهم بالنار يوم يقوم الناس لرب العالمين.

أيها الناس، من فطر منكم صائما مؤمنا في هذا الشهر كان له بذلك عند الله عتق نسمة ومغفرة لما مضى من ذنوبه. فقيل: يا رسول الله، وليس كلنا يقدر على ذلك. فقال (صلى الله عليه وآله): اتقوا النار ولو بشق تمرة، اتقوا النار ولو بشربة من ماء.

أيها الناس، من حسن منكم في هذا الشهر خلقه كان له جواز على الصراط يوم تزل فيه الأقدام، ومن خفف في هذا الشهر عما ملكت يمينه خفف الله عليه حسابه، ومن كف فيه شره كف الله عنه غضبه يوم يلقاه، ومن أكرم فيه يتيما أكرمه الله يوم يلقاه، ومن وصل فيه رحمه وصله الله برحمته يوم يلقاه، ومن قطع فيه رحمه قطع الله عنه رحمته يوم يلقاه، ومن تطوع فيه بصلاة كتب الله له براءة من النار، ومن أدى فيه فرضا كان له ثواب من أدى سبعين فريضة فيما سواه من الشهور، ومن أكثر فيه من الصلاة علي ثقل الله ميزانه يوم تخف الموازين، ومن تلا فيه آية من القرآن كان له مثل أجر من ختم القرآن في غيره من الشهور.

أيها الناس، إن أبواب الجنان في هذا الشهر مفتحة، فاسألوا ربكم أن لا يغلقها عليكم، وأبواب النيران مغلقة، فاسألوا ربكم أن لا يفتحها عليكم، والشياطين مغلولة، فاسألوا ربكم أن لا يسلطها عليكم.

قال أمير المؤمنين (عليه السلام): فقمت فقلت: يا رسول الله، ما أفضل الأعمال في هذا الشهر؟ فقال: يا أبا الحسن، أفضل الأعمال في هذا الشهر الورع عن محارم الله عز وجل. ثم بكى، فقلت: يا رسول الله، ما يبكيك؟ فقال: يا علي، أبكي لما يستحل منك في هذا الشهر، كأني بك وأنت تصلي لربك، وقد انبعث أشقى الأولين والآخرين، شقيق عاقر ناقة ثمود، فضربك ضربة على قرنك فخضب منها لحيتك.

قال أمير المؤمنين (عليه السلام): فقلت: يا رسول الله، وذلك في سلامة من ديني؟ فقال: في سلامة من دينك.

ثم قال (صلى الله عليه وآله): يا علي، من قتلك فقد قتلني، ومن أبغضك فقد أبغضني، ومن سبك فقد سبني، لأنك مني كنفسي، روحك من روحي، وطينتك من طينتي. إن الله تبارك وتعالى خلقني وإياك، واصطفاني وإياك، فاختارني للنبوة، واختارك للامامة، فمن أنكر إمامتك فقد أنكر نبوتي. يا علي، أنت وصيي، وأبو ولدي، وزوج ابنتي، وخليفتي على أمتي في حياتي وبعد مماتي، أمرك أمري، ونهيك نهيي. أقسم بالذي بعثني بالنبوة وجعلني خير البرية، إنك لحجة الله على خلقه، وأمينه على سره وخليفته على عباده.

وصلى الله على رسوله محمد وآله الطاهرين وسلم كثيرا.

Precieze Nederlandse vertaling van de volledige khutbah

Overgeleverd van al‑Ḥusayn ibn ʿAlī, van zijn vader, de Meester der Opvolgers, de Leider der Gelovigen ʿAlī ibn Abī Ṭālib (vrede met hen):
Hij zei: De Boodschapper van Allah (zegen en vrede zij met hem en zijn Familie) hield op een dag een preek voor ons en zei:

O mensen, waarlijk, de maand van Allah is tot jullie gekomen met zegen, barmhartigheid en vergeving: een maand die bij Allah de beste van de maanden is, waarvan de dagen de beste dagen zijn, de nachten de beste nachten, en de uren de beste uren. Het is een maand waarin jullie uitgenodigd zijn voor de gastvrijheid van Allah en waarin jullie tot de mensen zijn gemaakt die door Allah met eer worden behandeld.

Jullie ademtochten daarin zijn lofprijzing; jullie slaap daarin is aanbidding; jullie daden daarin worden aanvaard; en jullie smeekbeden daarin worden verhoord. Vraag Allah, jullie Heer, daarom met oprechte intenties en met zuivere harten, dat Hij jullie doet slagen in het vasten ervan en in het reciteren van Zijn Boek. Want werkelijk ongelukkig is wie in deze geweldige maand van Allahs vergeving wordt beroofd.

En gedenk door jullie honger en dorst daarin de honger en de dorst van de Dag der Opstanding. Geef aalmoezen aan jullie armen en behoeftigen. Eer jullie ouderen en wees barmhartig voor jullie jongeren. Onderhoud jullie familiebanden. Bewaak jullie tongen. Sla jullie ogen neer voor wat niet toegestaan is om naar te kijken. En wend jullie oren af van wat niet toegestaan is om naar te luisteren. Wees teder voor de wezen van de mensen, zodat men teder zal zijn voor jullie eigen wezen. Keer berouwvol terug tot Allah vanwege jullie zonden. En hef jullie handen op naar Hem met smeekbeden tijdens de tijden van jullie gebeden: want dat zijn de beste uren—Allah, de Verhevene, kijkt dan met barmhartigheid naar Zijn dienaren; Hij antwoordt hen wanneer zij tot Hem vertrouwelijk spreken; Hij geeft gehoor aan hen wanneer zij Hem aanroepen; en Hij verhoort hen wanneer zij Hem smeken.

O mensen, jullie zielen zijn gegijzeld door jullie daden—koop ze dus vrij met jullie smeekbeden om vergeving. En jullie ruggen zijn zwaar door jullie lasten—maak ze lichter door langdurige neerbuiging (sujūd). En weet dat Allah, verheven is Zijn vermelding, bij Zijn macht heeft gezworen dat Hij de bidders en degenen die zich neerbuigen niet zal straffen, en dat Hij hen niet met het Vuur zal verschrikken op de dag waarop de mensen opstaan voor de Heer der Werelden.

O mensen, wie van jullie in deze maand een vastende gelovige te eten of te drinken geeft bij zijn ifṭār, die heeft bij Allah daarmee de beloning van het vrijmaken van een mens en vergeving voor wat van zijn zonden reeds voorbij is. Toen werd gezegd: “O Boodschapper van Allah, niet ieder van ons is daartoe in staat.” Hij zei: “Bescherm jezelf tegen het Vuur—al is het maar met een halve dadel. Bescherm jezelf tegen het Vuur—al is het maar met een slok water.”

O mensen, wie van jullie in deze maand zijn karakter (zijn omgangsvormen) verbetert, die zal een ‘pas’ krijgen om over de Ṣirāṭ te gaan op de dag waarop de voeten zullen uitglijden. En wie in deze maand het zwaar maakt voor wie onder zijn gezag staat verlicht, Allah zal voor hem zijn afrekening verlichten. En wie in deze maand zijn kwaad inhoudt, Allah zal Zijn toorn van hem afhouden op de dag dat hij Hem ontmoet. En wie in deze maand een wees eert, Allah zal hem eren op de dag dat hij Hem ontmoet. En wie in deze maand zijn familiebanden onderhoudt, Allah zal hem met Zijn barmhartigheid onderhouden op de dag dat hij Hem ontmoet. En wie in deze maand zijn familiebanden verbreekt, Allah zal Zijn barmhartigheid van hem afsnijden op de dag dat hij Hem ontmoet. En wie vrijwillig een gebed verricht, Allah zal voor hem een vrijwaring van het Vuur opschrijven. En wie een verplichte daad verricht, voor hem is er het loon van iemand die zeventig verplichtingen verricht in andere maanden. En wie in deze maand veelvuldig de zegeningen over mij uitspreekt, Allah zal zijn weegschaal zwaar maken op de dag waarop de weegschalen licht zullen zijn. En wie in deze maand één vers uit de Qurʾān reciteert, voor hem is er als beloning alsof hij de Qurʾān buiten deze maand volledig heeft voltooid.

O mensen, de poorten van het Paradijs zijn in deze maand geopend—vraag jullie Heer dus dat Hij ze niet voor jullie sluit. En de poorten van het Vuur zijn gesloten—vraag jullie Heer dus dat Hij ze niet voor jullie opent. En de duivels zijn geketend—vraag jullie Heer dus dat Hij hen niet macht over jullie geeft.

Toen zei de Leider der Gelovigen (vrede met hem): “Ik stond op en zei: ‘O Boodschapper van Allah, wat is de beste daad in deze maand?’” Hij antwoordde: “O Abū al‑Ḥasan, de beste daad in deze maand is scrupuleuze onthouding ten aanzien van Allahs verboden.” Daarna weende hij. Ik zei: “O Boodschapper van Allah, wat doet u wenen?” Hij zei: “O ʿAlī, ik ween om wat van jou in deze maand ontheiligd zal worden. Het is alsof ik jou zie terwijl jij tot jouw Heer bidt—en dan zal de meest ellendige van de eersten en de laatsten opstaan, de evenknie van degene die de kamelin van Thamūd verminkte; hij zal jou een slag geven op de kruin van je hoofd, en daarmee zal jouw baard geverfd worden.”

Toen zei de Leider der Gelovigen (vrede met hem): “Ik zei: ‘O Boodschapper van Allah, zal dat gebeuren terwijl mijn religie veilig is?’” Hij antwoordde: “Terwijl jouw religie veilig is.”

Vervolgens zei hij (zegen en vrede zij met hem en zijn Familie):
“O ʿAlī, wie jou doodt heeft mij gedood; wie jou haat heeft mij gehaat; en wie jou beledigt heeft mij beledigd—want jij bent van mij zoals ik van mijzelf ben: jouw geest is van mijn geest en jouw aard is van mijn aard. Allah—Gezegend en Verheven—is—heeft mij en jou geschapen; Hij heeft mij en jou verkozen: Hij verkoos mij voor het profeetschap en verkoos jou voor het imamaat. Wie jouw imamaat ontkent, heeft mijn profeetschap ontkend.

O ʿAlī, jij bent mijn plaatsvervanger (waṣī), de vader van mijn kinderen, de echtgenoot van mijn dochter, en mijn opvolger over mijn gemeenschap in mijn leven en na mijn overlijden: jouw bevel is mijn bevel en jouw verbod is mijn verbod. Ik zweer bij Hem die mij met het profeetschap heeft gezonden en mij tot de beste van de schepping heeft gemaakt: waarlijk, jij bent Allahs bewijs over Zijn schepping, Zijn vertrouweling over Zijn geheim, en Zijn plaatsvervanger over Zijn dienaren.”

En Allah’s zegeningen zij overvloedig over Zijn Boodschapper Muḥammad en zijn reine Familie.

Referenties

al-Ṣadūq, M. b. ʿAlī b. al-Ḥusayn b. Bābawayh. (n.d.). al-Amālī (Majālis; online ed.). [23]

al-Ṣadūq, M. b. ʿAlī b. al-Ḥusayn b. Bābawayh. (n.d.). ʿUyūn akhbār al-Riḍā (online ed.). [24]

al-Ṣadūq, M. b. ʿAlī b. al-Ḥusayn b. Bābawayh. (n.d.). Faḍāʾil al-ashhur al-thalātha (online ed.). [26]

Ibn Ṭāwūs, ʿAlī b. Mūsā. (1414 AH). Iqbal al-aʿmāl (J. al-Qayyūmī al-Iṣfahānī, Ed.; 1e druk). Qom: Maktab al-Iʿlām al-Islāmī. [45]

al-Majlisī, M. B. (n.d.). Biḥār al-anwār (online ed., Muʾassasat al-Wafāʾ‑druk). [9]

al-Ḥurr al-ʿĀmilī, M. b. al-Ḥasan. (n.d.). Wasāʾil al-shīʿa (Āl al-Bayt‑druk; online ed.). [46]

Ehteshami, A. (2021). The Four Books of Shiʿi Hadith: From inception to consolidation (online publicatie). [47]

Wikishia. (2023). Four Books (al-kutub al-arbaʿa) (online lemma). [48]

[1] [16] [17] [18] [27] https://www.islam4u.com/ar/maghalat/%D8%AE%D8%B7%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%B8%D9%85-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88-%D8%A2%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A8%D8%A9-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%83

[2] [3] [5] [13] [32] [33] [34] [38] [43] [44] https://lib.eshia.ir/15033/1/155

[4] [6] [7] [8] [10] [11] [15] [19] [22] [23] [25] [28] [29] [30] [31] [35] [36] [37] [39] [40] [41] https://lib.eshia.ir/15033/1/154/%D8%A7%D8%B1%D9%81%D8%B9%D9%88%D8%A7

[9] [12] https://ar.lib.eshia.ir/11008/96/356/%D9%A2%D9%A4

[14] [47] https://www.researchgate.net/publication/357399650_The_Four_Books_of_Shii_Hadith_From_Inception_to_Consolidation

[20] [45] https://hz.turathalanbiaa.com/public/2690.pdf

[21] [42] [46] https://ar.lib.eshia.ir/11025/10/313/20

[24] https://lib.eshia.ir/14032/2/265/53

[26] https://ar.lib.eshia.ir/27040/1/77/%D8%A7%D9%82%D8%A8%D9%84